Slaapstoornissen

In de dagelijkse praktijk worden zorgprofessionals regelmatig geconfronteerd met slaapproblemen en dat is niet zo gek. Twintig procent van de Nederlanders geeft aan slecht te slapen. Chronische slapeloosheid, slaapapneu en parasomnie zijn de meest voorkomende slaapstoornissen.

Soms komen patiënten zelf direct met een hulpvraag rondom hun slaapklacht, maar het komt vaak voor dat een andere, somatische of psychische klacht gepresenteerd wordt, waaraan een slaapprobleem ten grondslag ligt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan chronische vermoeidheid of hoofdpijn bij een onderliggende slapeloosheid of lusteloosheid en ongewild in slaap vallen bij slaapapneu.

Het is dan ook belangrijk dat de zorgprofessional tijdig signaleert of er slaapproblemen zijn en weet hoe deze behandeld kunnen worden.

In de nieuwe richtlijn voor de huisartsen (NHG richtlijn slaapproblemen) is er meer aandacht voor de niet-medicamenteuze behandeling van slaapproblemen en dit congres zal hier naadloos bij aansluiten.

De volgende onderwerpen komen aan bod:

• ✔ Parasomnie
• ✔ Slaapfysiologie
• ✔ Slaapapneu en slapeloosheid
• ✔ Niet-medicamenteuze behandeling van slapeloosheid
• ✔ Slaapproblemen bij verschillende levensfases en in relatie met psychiatrie

Op deze manier besteden we in de volle breedte aandacht aan slaapproblematiek met name in de eerste lijn.

Zorgprofessionals leren verschillende slaapstoornissen beter te herkennen en krijgen praktische tools waarmee ze de patiënten met slaapproblemen in de praktijk kunnen behandelen, waarbij de nadruk ligt op optimale zorg met zo min mogelijk medicijnen.

Deze sessie biedt inzicht in de regulatie van slaap, de processen van waak en slaap, en de rol van slaaponderzoek. Daarnaast wordt het fenomeen ‘lokaal waak en slaap’ toegelicht in relatie tot parasomnieën en insomnie. Hierbij wordt o.a. ingegaan op de differentiaal diagnose bij ongewenste gebeurtenissen/gedragingen in de slaap en welke slaapstoornis een link heeft met neurodegeneratieve aandoeningen zoals Parkinson.

Na het volgen van deze sessie weet u de:

• ✔ Basisprincipes van slaap en slaapregulatie
• ✔ Toepassing van deze kennis in de spreekkamer
• ✔ Indicaties voor aanvullend slaaponderzoek
• ✔ Onderscheid te maken tussen nonREM en REM parasomnie

Chronische insomnie en obstructief slaapapneu (OSA) zijn veel voorkomende slaapstoornissen.  Een combinatie van insomnie en OSA (COMISA) lijkt tegenstrijdig, maar er is grote overlap in symptomen. COMISA komt vaker voor dan op basis van de prevalentie van onderliggende aandoeningen zou worden verwacht. Er is sprake van wederzijdse negatieve beïnvloeding. Het stellen van de juiste diagnose, het bepalen van de interactie tussen de beide aandoeningen en de behandeling is een uitdaging voor de behandelaar en de patiënt.

Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

• ✔ Kennis hebben van chronische insomnie en van obstructief slaapapneu: pathofysiologie, prevalentie, diagnose en behandeling
• ✔ Vanuit de kennis over de individuele slaapstoornissen begrip hebben van de mogelijke bi-directionele relatie tussen OSA en insomnie
• ✔ Kennis hebben van de diagnostiek en de behandelopties van COMISA

Slapen doe je in het donker, maar om goed te slapen moet je overdag in goed licht zijn. Licht is belangrijk om te zien, maar heeft ook een effect op stemming, alertheid, en slapen ’s nachts. Wat goed licht is, hangt af van de tijd van de dag, de taak, en de persoon. In deze lezing leggen we de wetenschappelijke aanbevelingen uit voor goed licht en geven praktische tips over daglicht, kantoorlicht, en het gebruik van schermen.

Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

• ✔ Wat is licht en wat doet het voor de mens?
• ✔ Wat zijn de aanbevelingen voor licht overdag, in de avond en in de nacht?
• ✔ Is blauw licht slecht en heeft een smartphone daar te veel van om goed te slapen?

Sinds steeds meer bekend wordt over het belang van licht voor slaap en welzijn, gaan er ook steeds meer mythes rond over het ‘gevaar’ van blauw licht, het nut van blauw licht-filterende brillen, en het licht van smarthphones. Wat zegt de wetenschap?

• Slaapproblemen bij mensen met een (licht) verstandelijke beperking De sprekers zijn Annelies Smits, arts VG- somnoloog

  Slaapklachten komen veel voor bij mensen met een lichte verstandelijke beperking. Enerzijds door het suboptimale functioneren van de hersenfuncties, anderzijds doordat het dagelijks leven veel stress kan opleveren.

  Diagnostiek en behandeling van slaapklachten vragen daarom maatwerk om effectief en efficiënt te zijn. In de workshop zal inzicht gegeven worden in de specifieke factoren en domeinen die kenmerkend zijn bij slaapklachten bij mensen met een licht verstandelijke beperking. Er worden verschillende benaderingswijzen besproken die als toolbox kunnen dienen voor de deelnemers.

   

  Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

  • ✔ Inzicht in de samenhang tussen slaapklachten en een licht verstandelijke beperking
  • ✔ De slaapklacht kunnen duiden en het achterliggende probleem herkennen
  • ✔ Passende aanpak kiezen in uiteenlopende situaties
• Het belang van slaap in de behandeling van verslaving De sprekers zijn Alexander van Daele, psychiater – Somnoloog

  Slaapproblemen komen veel voor bij mensen met een verslavingsproblematiek en vormen een vaak onderbelichte uitdaging binnen de behandeling. Het doel van de workshop is inzicht te geven in de relatie tussen slaap en verslaving en de rol die slaap speelt in herstel en terugval. Na afloop begrijpt de deelnemer waarom aandacht voor slaap essentieel is en hoe deze kennis praktisch kan worden toegepast in de behandeling van patiënten met verslavingsproblematiek.

   

  Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

  • ✔ Inzicht in de samenhang tussen slaap en verslavingsproblematiek.
  • ✔ Begrip van de rol van slaap in herstel en terugval bij verslaving.
  • ✔ Handvatten om slaapstoornissen gericht te herkennen en te behandelen in de klinische praktijk
• Een gerichte aanpak voor Insomnie en Burnout: eerst naar het beginpunt van de klachten De sprekers zijn Kees Vleer, arts-somnoloog

  Insomnie en burnout komen vaak tegelijk voor bij één patiënt. Wat is de kip en het ei?

  Bij slaapapneu (OSA) komen ook vaak burnout problemen voor. Aan de hand van een of twee casus gaan we kijken naar de complexe relatie tussen insomnie en burnout. En hoe je dit kunt analyseren: in de anamnese afpellen en navigeren. Op zoek naar het beginpunt van de klachten. Meestal is dat het eerste aangrijpingspunt.

   

  Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

  • ✔ U krijgt inzicht in de onderlinge oorzaak-gevolg relaties tussen stress, insomnie en burnout.
  • ✔ U leert hoe u snel en gericht bij de oorzaak kunt komen bij uitval op het werk (en een kluwen van symptomen).
  • ✔ U maakt kennis met 3 karikaturen (Insomnie, Burnout, en OSA) waarmee u de anamnese kunt richten (en versnellen).
  • ✔ U leert: het eerste aangrijpingspunt is vaak te vinden bij het beginpunt van de klachten.
• Slaapstoornissen bij vrouwen in de overgang De sprekers zijn Dr. Ingrid Verbeek, somnoloog-slaaptherapeut

  Slaap verandert als we ouder worden. Er is een toename van slaapstoornissen tijdens de overgang, vooral slaapapneu en slapeloosheid. De fysiologie van de overgang, de typische en atypische klachten worden besproken eveneens wanneer behandeling met hormoonsuppletie geïndiceerd is. Wat kun je zelf doen in deze levensfase om beter te slapen? De behandeling van eerste keus voor slapeloosheid is ook in deze levensfase kortdurende cognitieve gedragstherapie voor insomnie (CGT-i). We bespreken kort de basis elementen van CGT-i en de aanpassingen bij vrouwen in de overgang.

   

  Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

  • ✔ Wat normale verandering van slaap gedurende de levensloop is
  • ✔ De fysiologie van de overgang en de (a)typische klachten die daarbij horen. Welke slaapstoornissen bij vrouwen in de overgang vaker voorkomen
  • ✔ De basiselementen van cognitieve gedragstherapie voor insomnie (cgt-i) en welke elementen bij vrouwen in de overgang belangrijk zijn
• ADHD en Slaapstoornissen

  De workshop belicht de nauwe relatie tussen ADHD en slaapproblemen, met focus op verstoorde biologische ritmes en hormonale invloeden. Deelnemers leren de belangrijkste mechanismen achter slaapproblemen herkennen en krijgen praktische handvatten voor behandeling, zoals lichttherapie, melatonine, slaaphygiëne en CGT-i. Via interactieve groepsdiscussies vertalen zij deze kennis direct naar de praktijk om slaap en functioneren bij volwassenen met ADHD te verbeteren.

   

  Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

  • ✔ Begrijpt de deelnemer de biologische en hormonale mechanismen die bijdragen aan slaapproblemen bij ADHD.
  • ✔ Kan de deelnemer slaapklachten bij volwassenen met ADHD herkennen, bespreekbaar maken en differentiëren.
  • ✔ Weet de deelnemer welke evidence-based interventies (zoals melatonine, lichttherapie, CGT-i en slaaphygiëne) toepasbaar zijn in de praktijk om slaap en functioneren te verbeteren.
• Inslaapproblemen bij jongeren (en jongvolwassenen) De sprekers zijn Sigrid Pillen, kinderneuroloog-somnoloog

  Inslaapproblemen komen veel voor, vooral bij pubers en jong volwassenen, mede door een verschuiving van de biologische klok op deze leeftijd. Bij jongeren met ADHD of autisme heeft zelf meer dan 50% hier last van. In deze workshop gaan we praktisch en interactief hiermee aan de slag. Hoe herken je een verschoven slaapwaakritme als oorzaak en hoe onderscheid je dit van een insomnie, bedtime procrastination of een slechte slaaphygiene? We leren hoe je een behandelplan opstelt voor het terugschuiven van een verschoven ritme: hoe time je bijvoorbeeld lichttherapie en wanneer adviseer je melatonine te gebruiken (en zo ja: hoeveel, hoe laat)? En het allerbelangrijkste: hoe motiveer je jongeren om hiermee aan de slag te gaan? Wat is je antwoord bijvoorbeeld wanneer een jongere tijdens de behandeling toch graag tot diep in de nacht wil gaan stappen met vrienden?

  Aan de hand van casuïstiek leer je niet alleen de theorie, maar krijg je praktische handvatten om jongeren met deze problematiek in de praktijk te kunnen gaan begeleiden.

• Slaapproblemen bij mensen met een (licht) verstandelijke beperking De sprekers zijn Annelies Smits, arts VG- somnoloog

  Slaapklachten komen veel voor bij mensen met een lichte verstandelijke beperking. Enerzijds door het suboptimale functioneren van de hersenfuncties, anderzijds doordat het dagelijks leven veel stress kan opleveren.

  Diagnostiek en behandeling van slaapklachten vragen daarom maatwerk om effectief en efficiënt te zijn. In de workshop zal inzicht gegeven worden in de specifieke factoren en domeinen die kenmerkend zijn bij slaapklachten bij mensen met een licht verstandelijke beperking. Er worden verschillende benaderingswijzen besproken die als toolbox kunnen dienen voor de deelnemers.

   

  Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

  • ✔ Inzicht in de samenhang tussen slaapklachten en een licht verstandelijke beperking
  • ✔ De slaapklacht kunnen duiden en het achterliggende probleem herkennen
  • ✔ Passende aanpak kiezen in uiteenlopende situaties
• Het belang van slaap in de behandeling van verslaving De sprekers zijn Alexander van Daele, psychiater – Somnoloog

  Slaapproblemen komen veel voor bij mensen met een verslavingsproblematiek en vormen een vaak onderbelichte uitdaging binnen de behandeling. Het doel van de workshop is inzicht te geven in de relatie tussen slaap en verslaving en de rol die slaap speelt in herstel en terugval. Na afloop begrijpt de deelnemer waarom aandacht voor slaap essentieel is en hoe deze kennis praktisch kan worden toegepast in de behandeling van patiënten met verslavingsproblematiek.

   

  Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

  • ✔ Inzicht in de samenhang tussen slaap en verslavingsproblematiek.
  • ✔ Begrip van de rol van slaap in herstel en terugval bij verslaving.
  • ✔ Handvatten om slaapstoornissen gericht te herkennen en te behandelen in de klinische praktijk
• Een gerichte aanpak voor Insomnie en Burnout: eerst naar het beginpunt van de klachten De sprekers zijn Kees Vleer, arts-somnoloog

  Insomnie en burnout komen vaak tegelijk voor bij één patiënt. Wat is de kip en het ei?

  Bij slaapapneu (OSA) komen ook vaak burnout problemen voor. Aan de hand van een of twee casus gaan we kijken naar de complexe relatie tussen insomnie en burnout. En hoe je dit kunt analyseren: in de anamnese afpellen en navigeren. Op zoek naar het beginpunt van de klachten. Meestal is dat het eerste aangrijpingspunt.

   

  Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

  • ✔ U krijgt inzicht in de onderlinge oorzaak-gevolg relaties tussen stress, insomnie en burnout.
  • ✔ U leert hoe u snel en gericht bij de oorzaak kunt komen bij uitval op het werk (en een kluwen van symptomen).
  • ✔ U maakt kennis met 3 karikaturen (Insomnie, Burnout, en OSA) waarmee u de anamnese kunt richten (en versnellen).
  • ✔ U leert: het eerste aangrijpingspunt is vaak te vinden bij het beginpunt van de klachten.
• Slaapstoornissen bij vrouwen in de overgang De sprekers zijn Dr. Ingrid Verbeek, somnoloog-slaaptherapeut

  Slaap verandert als we ouder worden. Er is een toename van slaapstoornissen tijdens de overgang, vooral slaapapneu en slapeloosheid. De fysiologie van de overgang, de typische en atypische klachten worden besproken eveneens wanneer behandeling met hormoonsuppletie geïndiceerd is. Wat kun je zelf doen in deze levensfase om beter te slapen? De behandeling van eerste keus voor slapeloosheid is ook in deze levensfase kortdurende cognitieve gedragstherapie voor insomnie (CGT-i). We bespreken kort de basis elementen van CGT-i en de aanpassingen bij vrouwen in de overgang.

   

  Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

  • ✔ Wat normale verandering van slaap gedurende de levensloop is
  • ✔ De fysiologie van de overgang en de (a)typische klachten die daarbij horen. Welke slaapstoornissen bij vrouwen in de overgang vaker voorkomen
  • ✔ De basiselementen van cognitieve gedragstherapie voor insomnie (cgt-i) en welke elementen bij vrouwen in de overgang belangrijk zijn
• ADHD en Slaapstoornissen

  De workshop belicht de nauwe relatie tussen ADHD en slaapproblemen, met focus op verstoorde biologische ritmes en hormonale invloeden. Deelnemers leren de belangrijkste mechanismen achter slaapproblemen herkennen en krijgen praktische handvatten voor behandeling, zoals lichttherapie, melatonine, slaaphygiëne en CGT-i. Via interactieve groepsdiscussies vertalen zij deze kennis direct naar de praktijk om slaap en functioneren bij volwassenen met ADHD te verbeteren.

   

  Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

  • ✔ Begrijpt de deelnemer de biologische en hormonale mechanismen die bijdragen aan slaapproblemen bij ADHD.
  • ✔ Kan de deelnemer slaapklachten bij volwassenen met ADHD herkennen, bespreekbaar maken en differentiëren.
  • ✔ Weet de deelnemer welke evidence-based interventies (zoals melatonine, lichttherapie, CGT-i en slaaphygiëne) toepasbaar zijn in de praktijk om slaap en functioneren te verbeteren.
• Inslaapproblemen bij jongeren (en jongvolwassenen) De sprekers zijn Sigrid Pillen, kinderneuroloog-somnoloog

  Inslaapproblemen komen veel voor, vooral bij pubers en jong volwassenen, mede door een verschuiving van de biologische klok op deze leeftijd. Bij jongeren met ADHD of autisme heeft zelf meer dan 50% hier last van. In deze workshop gaan we praktisch en interactief hiermee aan de slag. Hoe herken je een verschoven slaapwaakritme als oorzaak en hoe onderscheid je dit van een insomnie, bedtime procrastination of een slechte slaaphygiene? We leren hoe je een behandelplan opstelt voor het terugschuiven van een verschoven ritme: hoe time je bijvoorbeeld lichttherapie en wanneer adviseer je melatonine te gebruiken (en zo ja: hoeveel, hoe laat)? En het allerbelangrijkste: hoe motiveer je jongeren om hiermee aan de slag te gaan? Wat is je antwoord bijvoorbeeld wanneer een jongere tijdens de behandeling toch graag tot diep in de nacht wil gaan stappen met vrienden?

  Aan de hand van casuïstiek leer je niet alleen de theorie, maar krijg je praktische handvatten om jongeren met deze problematiek in de praktijk te kunnen gaan begeleiden.