Congres Angststoornissen

In dit inleidende verhaal van de nascholingsdag wordt ingegaan op de kenmerken van een angststoornis. Wanneer is angst niet meer normaal, wat is een angststoornis, en wat ook niet? Welke angststoornissen zijn er, hoe vaak en bij wie komen ze voor en wat zijn de kenmerken van de problematiek. Ook zal worden ingegaan op factoren die de herkenning bemoeilijken, en worden handvatten gegeven om die herkenning te vergemakkelijken. Daarna worden de ontwikkelingen in de recent herziene behandelrichtlijnen besproken.

Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

• ✔ Welke angststoornissen er zijn en de kenmerken van deze problematiek.
• ✔ Inzicht in epidemiologische gegevens zoals prevalentie, beloop, en comorbiditeit
• ✔ Inzicht in nieuwe inzichten voor de behandeling, zoals weergegeven in behandelrichtlijnen.

Waarom ik deelnemers aanraad om naar het congres te komen?

Angststoornissen komen heel veel voor, en met goede herkenning is er een wereld te winnen voor mensen met een angststoornis

Tijdens deze presentatie gaan we in op de behandeling van angst- en dwangstoornissen in de eerste lijn. De evidentie wordt vertaald naar praktisch handelen: cognitieve gedragstherapie, exposure en bij de dwangstoornis exposure met responspreventie. Verder komt aan bod hoe u patiënten kunt motiveren om vermijding en rituelen te doorbreken, exposure opbouwt en de voortgang monitort. Ook komt de plaats van medicatie aan bod: wanneer psychologische behandeling de voorkeur heeft, en wanneer een SSRI of combinatiebehandeling passend kan zijn. Bij onvoldoende herstel bespreken we wanneer u de behandeling intensiveert, consulteert of verwijst. Na afloop hebben de deelnemers een behandel- en besliskader dat toepasbaar is binnen de eerste lijn, voor de begeleiding en samenwerking met de ggz voor de angst- en dwangstoornissen.

Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

• ✔ De kernprincipes van CGT, exposure en exposure met responspreventie doelgericht inzetten bij angst- en dwangstoornissen.
• ✔ Behandelinterventies vertalen naar haalbare stappen, inclusief motivering, huiswerk en monitoring van voortgang.
• ✔ Samen met de patiënt afwegen wanneer medicatie, combinatiebehandeling, consultatie of verwijzing passend is.

Angststoornissen blijven in de huisartsenpraktijk gemakkelijk onder de radar: de patienten presenteren zich vaak met lichamelijke of aspecifieke klachten en benoemen angst niet altijd spontaan. Juist daardoor kan vroege herkenning veel verschil maken. De herziene NHG-Standaard Angst legt meer nadruk op pscycho-educatie en monitoring, ook na de behandeling. Daarmee blijft de huisarts niet alleen aan zet bij de diagnostiek, maar ook bij restklachten, terugvalpreventie en het periodiek evalueren van antidepressiva gebruik.

Tijdens deze workshop worden handvatten gegeven hoe huisartsen en andere eerstelijns zorgverleners kunnen bijdragen aan een effectievere aanpak.

• Vroegtijdig herkenning van een angststoornis in de huisartsenpraktijk
• Begeleiding terug naar werk, hoe om te gaan met de angstklachten in het dagelijks leven
• Risicofactoren voor terugval
• Monitoring bij langdurig gebruik van medicatie

Tijdens deze sessie maakt u kennis met gedragsmatige interventies in de behandeling bij mensen met een angst- of dwangstoornis. Er wordt stilgestaan bij de rationale achter de technieken en de verschillende invalshoeken om te komen tot passende exposure. Per angststoornis zullen een aantal exposure technieken gedemonstreerd worden en kunt u bovenal de exposure zelf ervaren. Theorie en praktijk zullen in de workshop een basis leggen voor de toepassing van exposure in de praktijk.

Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

• de rationale achter de exposure bij verschillende angststoornissen
• de verschillende exposure technieken kennen er ervaren
• belangrijke aandachtspunten voor exposure; wat maakt de exposure effectief?

Angst- en dwangstoornissen beperken zich zelden tot de cliënt. De naaste omgeving past zich vaak aan de angst- en dwangklachten aan: ze zijn onderdeel van het vermijdingsgedrag, voeren ook dwanghandelingen uit, geven geruststelling of veranderen hun dagelijkste gedragsroutines. Deze aanpassingen zijn goedbedoeld en worden uit liefde gedaan, maar houden desondanks de klachten via negatieve bekrachtiging in stand.

Deze presentatie geeft een literatuuroverzicht van hoe partners, andere familieleden en werk zich aanpassen en wat daar de mogelijke consequenties van zijn. Aanpassingen van de sociale omgeving komen veel voor en hangen samen met ernstigere angst- en dwangklachten, slechtere behandeluitkomsten en een grotere zorglast. Bij partners van de cliënt hangt het aanpassen aan de klachten van de cliënt samen met spanningen in de relatie. Over andere betrokkenen uit het sociale systeem is minder bekend, maar kwalitatief onderzoek wijst op frustratie, machteloosheid, verstoord sociaal, school en werk functioneren. Aanpassingen van het systeem aan de klachten zijn beïnvloedbaar en kunnen daarmee ook een aangrijpingspunt voor behandeling zijn.

Na afloop kunnen deelnemers:

• De aanpassingen die de sociale omgeving doet aan de klachten van de cliënt herkennen als een factor die angst- en dwangklachten in stand houdt.
• Benoemen dat de gevolgen ook partners, familie en werk raken.
• Naasten standaard betrekken bij de behandeling, via psycho-educatie en het zich niet meer aanpassen aan de klachten.

Angststoornissen komen bij ouderen veel voor, maar worden vaak niet herkend of behandeld. Nieuwe meta-analyses tonen dat cognitieve gedragstherapie (CGT) effectief is bij deze doelgroep, met vergelijkbare effectgroottes als bij jongere volwassenen. Ouderen profiteren wanneer behandelaren leeftijdssensitief werken en pessimistische aannames vermijden. De presentatie bespreekt recente onderzoeksresultaten, casuïstiek en praktische aanpassingen voor succesvolle toepassing van CGT bij ouderen met angst.

Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

• ✔ Herkenning en verwijzing blijven achter: Ouderen met angststoornissen worden 3 keer minder vaak verwezen voor psychologische behandeling dan jongere volwassenen, ondanks vergelijkbare prevalentie en ziektelast.
• ✔ Cognitieve gedragstherapie werkt ook bij ouderen: De Cochrane-review (2024) laat zien dat CGT leidt tot kleine tot middelmatige afname van angst, piekeren en depressieve symptomen bij ouderen, zonder hogere uitval.
• ✔ Leeftijdssensitieve aanpassingen zijn mogelijk maar niet essentieel: Er is geen bewijs dat aangepaste protocollen beter werken dan standaard-CGT; belangrijker is dat behandelaars stereotiepe aannames (“te oud voor exposure”) loslaten.

Kinderen en jongeren uit Generatie Z en Alpha groeien op in een totaal andere wereld dan eerdere generaties. Dit vraagt om een vernieuwde blik op hoe angst bij hen vorm krijgt en hoe wij als professionals kunnen aansluiten. In deze workshop krijgt u inzicht in kenmerken van deze generaties én praktische handvatten om kinderen jongeren met angst beter te ondersteunen in de praktijk.

Wat heeft men geleerd na het bijwonen van deze sessie?

• Meer kennis over Generatie Z en Alpha en hun specifieke kenmerken.
• Weten welke factoren bij deze generaties een rol spelen in het ontwikkelen en onderhouden van angst.
• Concrete tips om in de praktijk beter aan te sluiten bij deze groep.